Lieve mam,
Nu ik in de laatste fase ben van het selecteren van je foto’s: bekijken en handmatig naar mapjes verslepen, of weggooien, realiseer ik me dat je structureel te weinig omhanden had de laatste jaren. Je kleinkinderen werden langzaam volwassen, vrijwilligerswerk deed je niet, vriendinnen, behalve je zussen, had je niet.
Ik betwijfel of je erop uit gegaan zou zijn, als je je handen vrij had gehad. Je fotografeerde je oppashondje een miljoen keer. Zeker ’s winters had je toch niet alle dagen naar het Zocherpark of het Napoleonplantsoen kunnen gaan om te fotograferen. Veel vogels, behalve meeuwen zijn er dan niet en vlinders al helemaal niet. Ik realiseer me dat je, zonder je praktisch inwonende en mee-etende dochter en haar hond, heel eenzaam zou zijn geweest de laatste jaren.
Geldermalsen
Eigenlijk zoals je laatste jaren in Geldermalsen in de jaren negentig. Je had toen nog geen kleinkinderen, werkte niet en wij kwamen wel, maar beurtelings hooguit wekelijks. Als je voor ons kon zorgen, was het goed, alsof we nog klein waren. Zonder hond en dochter dagelijks over de vloer, had je je waarschijnlijk doodverveeld. Je was immers niet gewend het leven in eigen hand te nemen. Waarschijnlijk was het je lot en karakter om door anderen geleefd te worden en heeft het ervoor gezorgd dat je je niet al te eenzaam hebt gevoeld. Misbruik met een functie, ook al heb je het over jezelf afgeroepen. Een bizar inzicht. De overheersende aanwezigheid van je oudste dochter, de laatste jaren, heeft ervoor gezorgd dat je andere kinderen minder kwamen. Als ik voor mezelf spreek, dan is dat zo, zeker in de eindfase van je leven. Carine vulde, naar mijn mening, de ruimte van je andere kinderen op.
Tijdverdrijf
Ik meen het te kunnen zien aan hoe je met je fotocollectie omging: het was puur tijdverdrijf. Je klooide er digitale lijstjes omheen, waarvan ik op z’n best kan zeggen dat ze de compositie van de foto ondersteunden en de kleurstelling benadrukten. Je fotografeerde je eigen beeldscherm en maakte screenshots van laag-resolutiefilmpjes, Je sloeg thumbnails op uit de Google-resultaten en maakte scans van oude familiefoto’s en brieven. Zo had je uiteindelijk een fotocollectie van meer dan 150.000 stuks, meest doublures en kopieën van kopieën. Na softwarematige voorselectie zijn daarvan 10.000 afbeeldingen overgebleven. En nog steeds zitten er doublures tussen. Van deze 10.000 foto’s gaat nog eens tweederde weg, omdat er niets bijzonders opstaat. Je deed maar wat, wist niets van diafragma, sluitertijd of resolutie en hebt nooit een cursus fotografie gevolgd, Je enige vaardigheden waren een schildersoog en gevoel voor kleur en compositie.
Eenzaamheid
En zo moet je hele dagen op je wrakke bureaustoeltje hebben gezeten waar je artrose erger van werd, en achter je minuscule lessenaartje, waarop nauwelijks plaats was voor je laptop, laat staan voor een muis. Tussendoor was je in afwachting van een compliment van ons op een doorgemailde foto of van een gedicht van je gehate liefde Theo. Naast knutselen aan je foto’s las je graag, maar dat zal de eenzaamheid niet verdreven hebben. Ook dit heb je jezelf laten overkomen. Pas in de laatste maanden van je leven, klaagde je over eenzaamheid. En ik was er nooit om je te ondersteunen. Dat was mijn keuze, zodat ik onwetend was over hoe het met je ging en onwetend was ik, omdat ik er niet voor je was. Het is altijd te laat voor spijt.
Tot later mam,
Tuur
PS: Je het leven laten aanleunen en doen wat je wordt voorgehouden, kan blijkbaar vervullend genoeg zijn in een mensenleven.
Een messenger-bericht aan mijn moeders jongere zus hierover:
Dag Clara,
Het schrijven van brieven aan mijn moeder, levert bijzondere inzichten op. Zo heb ik altijd gedacht dat de alomaanwezigheid van Carine met hond, en haar gemanipuleer, zoals Theo dat ook deed, mijn moeder belette zelf iets van het leven te maken. Ze heeft er zeker voor gezorgd dat Charléne en ik minder bij Corry kwamen. Ik zie nu in dat Carine in de manier waarop ze Corry in beslag nam, er ook voor heeft gezorgd dat ze niet compleet vereenzaamde. Ik zag vandaag aan de manier waarop mijn moeder met haar foto’s rommelde en feitelijk volstrekt zinloze dingen deed, dat ze vaak weinig te doen had sinds de kleinkinderen groter werden. Ik denk niet dat ik die eenzaamheid had kunnen wegnemen als Carine de deur niet had platgelopen. Een bizarre conclusie.