Maand: december 2025

Lieve mam,

Met je jongste dochter moest alle contact en elk bezoek op afspraak. Ze kwam nooit spontaan langs. Alsof ze zich daarmee welbewust op de tweede rang wilde plaatsen, om je daarvoor vervolgens weer te kunnen straffen door weg te blijven. De zelfgekozen vicieuze cirkel van degene die zich verwaarloosd voelt; het zelfgekozen slachtofferschap.

Je laatste foto maakte je op 18 mei, een maand voordat je de hospice inging. Je laatste e-mail dateert van 31 mei met de felicitaties aan je jongste zoon. Daarmee eindigt een reeks van ruim 10.000 verzonden e-mails tussen 2017 en 2025. Het werden er zoveel, omdat je nooit hebt geleerd om een e-mail aan meerdere mensen tegelijk te sturen. Je moest steeds weer naar je box Verzonden items navigeren, om de mail opnieuw te openen en een e-mailadres in te voeren. Zo hield je jezelf bezig binnen de ruimte die als hondenoppas nog restte.

Ik ben eindelijk klaar met je nalatenschapje. Morgen is het 2026.

Rust zacht mam,

Tuur

Lieve mam,

Op je vijfentachtigste verjaardag, kort voor je kankerdiagnose, breng je onder woorden, zoals ik je al langere tijd zag: ‘Ik heb mezelf overleefd en wil mijn familie niet meer onder ogen komen, wankel ter been en lelijk geworden. Mijn kinderen blijf ik zien zo lang het kan. Ik ben ook depressief en geen leuk gezelschap. Ik doe alleen nog boodschappen in de buurt op de fiets en dat is het! Ik vermaak me binnenshuis met foto’s op de laptop.’

Van je manipulantendochter begreep ik dat mijn enige vriend in deze rouwperiode seksuele avances naar haar heeft gemaakt. Hij smeedt het ijzer als het heet is, maar netjes is anders. Ze zit net zo in zak in als ik en is waarschijnlijk nog kwetsbaarder, omdat ze onder de angstremmers zit.

Jij zou Tony rücksichtslos ‘nooit meer willen zien’: jouw solidariteit lag onvoorwaardelijk bij ons, je kinderen en je zussen. Ik ga er niets over zeggen, anders ben ik mijn laatste vriend ook nog kwijt.

Doodsangst
Carine belde nog vandaag. Met haar gaat het ook niet goed. Ik begrijp dat ze de éne na de andere angstremmer voorgeschreven krijgt, zonder resultaat. Ze zegt gebukt te gaan onder doodsangst en het is niet aan mij om haar erop te wijzen dat ze lijdt aan het tegendeel: levensangst. In haar geval is het leven letterlijk een aandoening die op jouw conto valt te schrijven. Tegen levensangst zijn volgens mij geen medicijnen, behalve onder de mensen komen en ondernemen waar je bang voor bent. Maar ze is 62 inmiddels en het zal mijn tijd wel duren. De confrontatie zoeken kost alleen maar energie. De éne heilloze relatie volgde tot een paar jaar geleden, de andere op; de éne hond werd na drie dagen vervangen door de andere, ten koste van jouw laatste levensmaanden. Alleen maar om het leven niet onder ogen te hoeven zien; om zelf niets van het leven te hoeven maken.

Levensvervulling
Iets dergelijks deed jij ook door je op te werpen als fultime-oma en daar je levensvervulling aan te ontlenen. Carine zorgde er wel voor dat je niets meer voor jezelf overhield. Toen de kleinkinderen groter werden, namen jij en je dochter elkaar in een wederzijdse wurggreep van levensangst en werd je gedegradeerd tot hondenoppas. Gedeelde angst is immers dubbele angst. Uiteindelijk kwam je tot de conclusie dat je jezelf overleefd hebt.

Veel liefs,

Tuur

PS: Ik was sinds maanden weer een op een normale tijd uit bed en niet diep in de middag, Ik wilde naar een klassiek zondagochtendconcert, maar aldaar aangekomen, bleek er niets te doen. Zonder taal of teken van afgelasting. Het was een stralend zonnige winterdag die tot nu toe allemaal aan me voorbij waren gegaan. Bij thuiskomst toch weer de halve dag verslapen. Was toch blij even onderweg te zijn geweest.

Lieve mam,

Met Tony die sinds jouw dood mijn enige ware vriend blijkt te zijn, naar zestiende-eeuwse Spaanse muziek geweest. Het werd gespeeld op een kleine voorloper van een Spaanse gitaar door een Japans-Amerikaanse gitarist die Trump-vluchteling zei te zijn.

Gezellig dat Tony meeging, maar normaal gesproken zou ik op de vroege zondagavond richting jou zijn afgezakt voor een boterham, borrel, biertje en even nostalgisch herinneringen ophalen. Zo weinig en toch zoveel, want dat dat niet meer kan, maakt dat ik in tranen naar huis fiets, huilend voor mijn deur sta en huilend op de bank zit. Het enige dat afleidt, is jou schrijven of als de wiedeweerga aan een nieuw boek beginnen. Het schrijven heb ik nu maar weer gedaan, hoewel ik het niet van plan was. Het is levensnoodzakelijk geworden. Het schrijven komt in plaats van het contact met jou, delen met jou en houdt me als enige op de been.

Uitgezaaide kanker
Vanavond begreep ik dat Clara uitgezaaide kanker in de lever heeft. Het zou mij niet verbazen als het om primaire longkanker gaat na een levenlang roken. Zij zou de vierde zijn uit jullie gezin van zeven die binnen ruim een jaar gaat. Clara is de enige die me nog bindt aan jou en mijn jeugd. Alles weg, voor altijd weg. Hoeft ze straks niet meer te treuren om je zwager Cees en kleine Anke die volgende week 53 zou zijn geworden.

Loslaten
Heb Clara gevraagd of ze vindt dat ze een goed leven heeft gehad en waar ze tegenop ziet, vragen die ik aan jou had moeten stellen. Misschien moet ik blij zijn dat jij aan Clara vooraf bent gegaan en niet omgekeerd: dat scheelt jou een hoop verdriet. Anderzijds was je rond het overlijden van je ouders heel sterk; ik herinner me niet dat ik je destijds vaak heb hoeven troosten. Met Clara valt de laatste mens weg met wie ik over je zou willen praten. Ik weet niet of ik nu een extra reden heb het leven los te laten of juist me eraan vast te klampen. De laatste dagen wordt de wanhoop weer manifester, zijn de huilbuien heftiger, ondanks anti-depressivum.

Oprechte liefde
Heb de dosis van mijn pillen vanaf kerstavond verdubbeld. Van de dokter begreep ik dat het mocht, maar misschien had het in samenspraak met haar gemoeten. Ik heb er in elk geval genoeg tot de volgende afspraak in januari. Dan zal ik mijn excuses wel maken voor mijn eigenmachtige keuze. Ik mis je zo mama, maar ik huil weer iets minder. Ik hoop dat het doorzet. Ik zet zoveel mogelijk uitjes in de agenda: van muziek tot lezingen om meer onder de mensen te komen. Naar mijn idee is een diepe vriendschap of oprechte liefde de enige mogelijkheid om hieruit te komen, hoe onwaarschijnlijk het ook lijkt. Thuiszitten leidt in elk geval tot niets. Via Facebook zou ik me kunnen inschrijven voor een 50-plus singles-evenement, maar ik durf niet. Asperger-Pieter doet dat aan de lopende band, maar volgens mij heeft hem dat nog nooit iets opgeleverd. En ik wil niemand opzadelen met mijn tomeloze verdriet om jou. Waarschijnlijk ben ik nu ook veel gevoeliger voor afwijzing dan toen jij nog leefde. De sterren staan niet goed om te daten, wat niet wil zeggen dat ik het nooit zal doen.

Veel liefs,

Tuur

PS: In februari 2024 gaf je aan ‘nogal depressief te zijn’. Er moet al van alles met je gezondheid aan de hand zijn geweest, zonder dat iemand het wist. In juni kwam je kankerdiagnose. Op 28 december 2024 e-mailde je, na het zoveelste verwijtincident van je jongste dochter waarbij je op eieren moest lopen, ‘dat je bang bent dat de kanker terugkomt’. Je voelde aan je eigen lichaam dan natuurlijk allang dat de kanker nooit was weggeweest.

Lieve mam,

Vandaag twee keer naar live-muziek geweest. In Het Muzieklokaal en daarna in Averechts. Het kostte moeite om in de benen te komen en heb ook niemand ontmoet, maar toch was ik bijna avondvullend onderweg en heb me vermaakt. Zowaar twee biertjes en twee jenevertjes op, de laatste vermengd met limonade. Vinden ze in het Muzieklokaal een gekke combi die ze inmiddels op de drankenkaart hebben gezet. Het leidde af van mijn verdriet om jou, dus ik moet het blijven doen, hoewel het niet leidt tot aansluiting met anderen.

Doe inmiddels wel mee met twee maatjesprojecten, waarbij ik nieuwe mensen tegenkom. De éne is Jan, een typische verzamelaar die alleen al vier computers heeft staan, terwijl hij er maar één nodig heeft. Net als jij kan hij niet ‘ontspullen’.
Ik begreep dat hij een maatje zocht, omdat hij eenzaam was en misschien is hij dat ook wel, maar volgens mij heeft hij meer vrienden en kennissen dan ik. Een erudiete kerel die op het vwo heeft gezeten, journalistiek heeft gedaan en historisch onderlegd is, maar uiteindelijk een heel leven lang heeft gewerkt in de distributie bij AH.

Rollen omgedraaid
Naar Jan neem ik de initiatieven om iets te ondernemen. Mijn tweede maatje heb ik net ontmoet en heet Karsten. Ik moest erg om je huilen tijdens de kennismaking. Was ook meteen duidelijk dat mijn hulpvraag een ernstige zaak is. Daar zijn de rollen vooralsnog omgedraaid. Hij neemt het initiatief en ik haak aan. Zo gaan we op Theo’s 92-ste verjaardag, 30 december naar Janine Jansen in muziekcentrum Vredenburg. Ik zoek afleiding, zoals ik ook deed toen mijn beste vriend Benno overleed. Het is de enige manier om te overleven. Vanavond lukte dat goed. Voor het eerst sinds je dood weer meer dan een enkel biertje gedronken. Thuis muziek luisteren en voldoende eten lukt nog steeds niet. Als dat zo blijft, ga ik in januari vragen om een hogere dosis anti-depressiva.

Liefs,

Tuur

PS: kreeg nog drie kerstkaarten met de beste wensen voor 2026. Ik probeer ze in dank te aanvaarden, omdat de afzenders tenminste aan me hebben gedacht, maar na zijn kritiek op je rouwkaart, is dit het eerste bericht van ‘vriend’ Michiel. Ondanks zijn goede bedoelingen; te laf om te bellen een half jaar na je dood. Moeilijk te verkroppen

Heb namens jou en mij een kaart gestuurd naar je zus Clara om de dood van je zwager Cees te gedenken. Natuurlijk niet met de beste wensen voor 2026. Er staat een door jou gefotografeerde vlinder op met jouw naam erbij. Dit zal ik, namens jou en mij blijven doen, zolang ik kan, evenals op haar verjaardag. Helaas niet in jouw mooie onderwijzeressenhandschrift, maar in mijn spastische gekrabbel.

Lieve mam,

Uit je mail begrijp ik nu dat je met Theo, mij en je twee stiefkinderen op Minstraat nummer 30  woonde. Je maakte er in 2022 een foto van toen het geschilderd werd. Binnenkort eens kijken of het pand er nog staat en misschien een beetje van je as verstrooien voor de deur.

Op gevaar af dat ik het al eerder heb opgeschreven: In bijna elke mail van je jongste dochter aan jou staat een impliciet of expliciet verwijt, al was het maar de vraag: ‘waarom ze nog niets van je gehoord heeft’. En altijd voel je je verplicht om jezelf te rechtvaardigen: ‘dat je het druk hebt gehad’ of ‘dat je je e-mail niet altijd leest’. Nooit maakte je een direct excuus als: ‘Sorry, vergeten’. Meer dan zelfrechtvaardiging, kon je niet over je hart verkrijgen.

Onnadenkend
Sommige reacties aan je jongste dochter die zich een levenlang tekortgedaan en verwaarloosd voelde, vind ik ronduit dom en onnadenkend. Als ze je een foto stuurt, heb je het over ‘een vaag plaatje’ en in een ander geval ‘dat je er als heks op staat’. Je gooide olie op het vuur in plaats van ze in dank te aanvaarden. Al was het maar om de lieve vrede. Olie op het vuur gooien, was ook jouw rol in twintig jaar mislukt huwelijk.

Oliebollenkraam
De oliebollenkraam waar jij graag kwam, staat weer aan de Maliebaan. Je fietste er graag de singels voor af. Kwam ik bij je langs, kreeg ik een goeie oliebol bij de koffie. Steevast vroeg je of ik er extra suiker op wilde en steevast had je het er al opgedaan voor ik ‘nee’ kon zeggen. Of als je eten had gemaakt: ‘Wil je er nog een aardappel bij?’ En ‘fleng’, hij lag al op mijn bord. Ik liet het maar zo, omdat je het goed bedoelde. Zo had jij het gevoel dat je niet tekortschoot. Juist door je het gevoel te geven dat je hun schatplichtig was. wisten je dochters je schuldgevoel aan te wakkeren.

De kruising met de Nachtegaalstraat is sinds jouw dood heringericht en geen ‘snelweg’ meer, maar een verkeerspleintje geworden waar fietsers voorrang hebben. Het leven gaat door, maar zonder jou is het nog steeds niks.

Leegte
Deze week drie keer bezoek gehad, twee keer naar live-muziek geweest en een keer naar poëzie. Voor mijn doen heb ik me uitzonderlijk vaak onder de mensen begeven. Het besef van leegte wordt er alleen maar groter door: ik kan niets meer met je delen. Je zult nooit meer bellen om te vragen hoe het was en ik kan nooit meer langs je huisje voor een laatste borrel ‘om het af te leren’.

Vrienden
Erik en Arjan waren er nog. Ik mag blij zijn dat ze komen. Als ze vragen hoe het gaat zeg ik: ‘Ongeveer hetzelfde’ en we gaan weer over tot de orde van hun dag. Voor Arjan zijn dat de kleinkinderen, het huis in Frankrijk en zijn danslessen. Erik is druk met het verdelen van een erfenis. Vrienden die met zulke zwaarwegende zaken bezig zijn, wil ik niet belasten met het verlies van mijn moeder. Uit een vroege kerstkaart met de tekst: ‘Na enkele jaren van verlies en loslaten wensen wij jou prettige kerstdagen en het beste voor 2026’, blijkt de bedoeling dat ik je achter me laat.
Niet alleen tonen de vrouwen in mijn omgeving meer compassie, maar blijkt ook dat het verlies van mijn moeder minder belangrijk wordt gevonden dan het verlies van een echtgenoot. Je mag er niet meer zijn, mam. Ik zou me haast schamen voor mijn verdriet, maar waarschijnlijk is het al zover. Over jou praat ik alleen nog met Jacoba die me namens Humanitas bijstaat in mijn rouwverwerking.

Tot later,

Tuur

PS: Zit nu in het muzieklokaal tegenover een meisje van wie ik denk dat ze op jou lijkt toen je 16, 17, 18 was. Een frisse lach met rechte tanden, laag voorhoofd, halflang haar. Niks bijzonders eigenlijk, maar dat kan het nog worden
Zou ik nooit op vallen; ze valt me alleen op, omdat ik denk dat ze op jou lijkt, toen je jong was.

Lieve mam,

Voor het eerst heb ik meer dan 24 uur achtereen niet om je gehuild. Misschien omdat ik de klok rond geslapen heb, wat me goed heeft gedaan, misschien omdat ik begonnen ben een anti-depressivum te slikken. Je drijft voor het eerst een beetje van me weg. Zo voelt dat. Maar ik voel me ook rustiger.

Het ravijn van nooit meer, blijkt een eindeloos stille zee. Ik weet niet of het zo doorgaat, of ik me schuldig ga voelen of niet. Ik denk dat het beter is de filmpjes waarop je staat even niet meer te zien. Twee ervan kan ik zowat dromen: wat je zegt en hoe je het zegt. ‘Ik heb het voor je opgeslagen’, met een slisje erin. Dus ook als ik je even niet zie bewegen en hoor praten, weet ik hoe je was en klonk.

Afstompen
Nog steeds kom je voorbij als avatar op mijn beeldscherm. Zien hoelang dat genoeg is en wanneer ik je stem ga missen. Misschien stompen mijn gevoelens na drie dagen gif slikken al af en is dat prima als overbrugging naar een levensgevoel waarin een radeloos gemis niet meer de boventoon voert. Ik kan me nu nog niet voorstellen hoe het is om je los te laten. Ik ben benieuwd of de afstand blijft als ik verder ga met het lezen van je e-mail.

Relativeren
Voor het eerst kom ik eraan toe je levensloop iets te relativeren. Het laatste jaar van je leven was klote met kankerdiagnose en een jaar van doodsangst. Maar de bijna dertig jaar daarvoor had je toch een vrij onbezorgd bestaan. Jouw jaargang, 1939 werd vrijgesteld van sollicitatieplicht en daarna kon je fulltime oma zijn. De laatste jaren werd je belemmerd door spierreuma en artrose, maar andere zorgen had je niet. Je bent on betrekkelijke gezondheid 85 geworden en hoewel je voor mij 100 had willen worden, haalt lang niet iedereen jouw leeftijd en zeker niet op een draaglijke manier. Die gedachte troost me nu nog niet, omdat ik je voor altijd bij me had willen houden, maar misschien komt dat nog.

Dag mama, tot later,

Tuur

Lieve mam,

Voor het eerst heb ik meer dan 24 uur achtereen niet om je gehuild. Misschien omdat ik de klok rond geslapen heb, wat me goed heeft gedaan, misschien omdat ik begonnen ben een anti-depressivum te slikken. Je drijft voor het eerst een beetje van me weg. Zo voelt dat. Maar ik voel me ook rustiger.

Het ravijn van nooit meer, blijkt een eindeloos stille zee. Ik weet niet of het zo doorgaat, of ik me schuldig ga voelen of niet. Ik denk dat het beter is de filmpjes waarop je staat even niet meer te zien. Twee ervan kan ik zowat dromen: wat je zegt en hoe je het zegt. ‘Ik heb het voor je opgeslagen’, met een slisje erin. Dus ook als ik je even niet zie bewegen en hoor praten, weet ik hoe je was en klonk.

Afstompen
Nog steeds kom je voorbij als avatar op mijn beeldscherm. Zien hoelang dat genoeg is en wanneer ik je stem ga missen. Misschien stompen mijn gevoelens na drie dagen gif slikken al af en is dat prima als overbrugging naar een levensgevoel waarin een radeloos gemis niet meer de boventoon voert. Ik kan me nu nog niet voorstellen hoe het is om je los te laten. Ik ben benieuwd of de afstand blijft als ik verder ga met het lezen van je e-mail.

Relativeren
Voor het eerst kom ik eraan toe je levensloop iets te relativeren. Het laatste jaar van je leven was klote met kankerdiagnose en een jaar van doodsangst. Maar de bijna dertig jaar daarvoor had je toch een vrij onbezorgd bestaan. Jouw jaargang, 1939 werd vrijgesteld van sollicitatieplicht en daarna kon je fulltime oma zijn. De laatste jaren werd je belemmerd door spierreuma en artrose, maar andere zorgen had je niet. Je bent on betrekkelijke gezondheid 85 geworden en hoewel je voor mij 100 had willen worden, haalt lang niet iedereen jouw leeftijd en zeker niet op een draaglijke manier. Die gedachte troost me nu nog niet, omdat ik je voor altijd bij me had willen houden, maar misschien komt dat nog.

Dag mama, tot later,

Tuur

PS: toen ik vanavond je stem hoorde, huilde ik toch weer, gelukkig.

 

Voor jou mam,

Ik haal adem, dus ik leef.
Mijn vergetelheid duurt langer dan die van jou.
Want jij had mij en ik heb niemand meer.

Ik zag jou, maar jij mij niet meer.
Je haalde adem, dus je leefde nog,
maar steeds een beetje minder toch.

Dan dat plotse einde aan jouw strijd.
Voor rouwen heb ik alle tijd,
tot aan jouw vergetelheid.

Heel veel liefs,

Tuur

Lieve mam,

30 november 2025, 23.35 uur
Al vijf maanden vecht ik me ergens doorheen en ik weet niet waardoorheen. Of eigenlijk wel: door de wanhoop. Maar waarheen? Het lukt niet. Alleen slapen, lezen en schrijven leiden een beetje af.

Ik begon aan deze brief, omdat ik je bleke koppie weer voor me zag, zoals je als een klein, neergestort vogeltje in het grote hospice-bed lag, en hoe ik je terug in bed hielp toen je er was uitgevallen. Dan huil ik mijn ogen rood van radeloosheid en ben ik terug bij af. Alleen een paar regels schrijven helpt dan nog.

2 december 2025, 15.50 uur
Muziek luisteren heb ik na weken ook weer eens geprobeerd. Na vijf minuten irriteert het me al mateloos en moet het weer uit. Alles is uit de tijd dat jij nog leefde en mijn wereld nog min of meer veilig was. Muziek wakkert alleen maar heimwee aan. En dan gaat het nog niet eens over de oude blues-muziek uit het jaar dat ik bij je op zolder woonde. Daar kan ik nooit meer naar luisteren, denk ik. Mocht ik ooit weer muziek in huis kunnen velen, dan gaat het waarschijnlijk voor het eerst beter met me.

Efexor
Vandaag een anti-depressivum van de huisarts gekregen, na een gesprek met de psychiater van dienst met dezelfde werkzame stof als Efexor dat ik bijna 30 jaar geleden gebruikte. Ik zie op tegen de mogelijke bijwerkingen, al herinner ik me die niet. Ik weet ook niet waartegen het zou moeten helpen. Volgens mij moet ik gewoon doorrouwen. Over drie weken evalueren met de huisarts en eventueel de dosis verhogen. Je hoort er nog van mam. Ik mis je zo verschrikkelijk. Waarschijnlijk moet het mijn gemis verdoven.

2026
Vanmorgen bedacht ik me plotseling dat over een maand een nieuw jaar begint waarin jij niet meer geleefd hebt; dat we elkaar niets meer zullen wensen voor 2026; ik geen oliebol meer bij je zal eten die je trouw kocht bij de kraam op de Maliebaan, omdat je die het lekkerst vond en ik nooit meer een cadeautje hoef te kopen voor je verjaardag. Bijna onverdraaglijk allemaal. Ik kan me niet voorstellen dat dit ooit overgaat, maar het zal moeten, wil ik verder kunnen.

Tot later mam,

Tuur

PS:  ik stond 1 december om kwart over vijf ’s middags op, alleen omdat ik iets wilde eten. Ik zou het liefst de klok rond slapen en daarna nooit meer wakker worden.