Maand: september 2025

Lieve mam,

Knap hoe jij tot een euthanasieverklaring gekomen bent en jammer dat ik hem niet heb gevonden, want het valt me niet mee. Haal ik van internet een voorbeeldverklaring, moet ik er van de huisarts aan toevoegen onder welke omstandigheden ik euthanasie wil.

Dat begrijp ik. Combineer ik hem met een wilsverklaring, die bedoeld schijnt te zijn om aan te geven wanneer ik behandeling wil en onder welke omstandigheden niet, moet ik ze weer uit elkaar trekken. Ik begrijp nauwelijks wat het verschil is tussen een wilsverklaring en een euthanasieverklaring, anders dan dat de ene bedoeld is om aan te geven wanneer ik behandeling wil en wanneer niet, en de andere onder welke omstandigheden ik dood wil.

Voorbeeldverklaringen
Op internet worden de voorbeelden ook veelal door elkaar gebruikt en gecombineerd. Ik begrijp niet hoe jij het voor elkaar gekregen hebt. Anders nog eens aan de huisarts vragen of ze voorbeelden heeft van beide, anders moet het met behulp van een notaris of zoals Theo het heeft gedaan: wachten tot ik ondraaglijk lijd, en dan om euthanasie vragen. Op internet krijg ik voorgespiegeld dat ik het allemaal in eigen woorden mag formuleren, maar zo eenvoudig is het niet.

Verschillende documenten
Vanmorgen voor de tweede keer bij de praktijkondersteuner geweest. Zij probeerde me, namens de huisarts, uit te leggen wat ik aan de euthanasie- c.q. wilsverklaring moet wijzigen om er akkoord op te krijgen. Heb er inmiddels twee verschillende documenten van gemaakt. Ga ze wel weer voorleggen. Op een dag zal het wel goed zijn. Moet ook nog zorgen voor een vertegenwoordiger, maar met je andere kinderen wil ik niks meer te maken hebben, Blijven je kleinkinderen Flynn en Lyra over, maar ik durf hen er eigenlijk niet mee te belasten. Flynn is trouwens weer kind van je dievenzoon, die onze erfdelen heeft ingepikt, dus of dat een betrouwbare weg is, weet ik niet. Misschien een externe zoeken? Ik weet niet wat wijsheid is.

Uitzichtloos verdriet
Bij de praktijkondersteuner hield ik het droog. Na thuiskomst moest ik weer zo wanhopig huilen en voelde ik me zo alleen dat ik merk dat deze hele exercitie rond wils- en euthanasieverklaring vooral aangeeft dat ik met de dood bezig ben: met die van jou en die van mezelf.

Ik ben nog niet zover dat ik mijn eigen dood zou willen bespoedigen, maar met dit tomeloze, uitzichtloze verdriet verder leven, wil ik ook niet al te lang.

Veel liefs,

Tuur

PS: Morgen zou je grote liefde Bert 92 geworden zijn. Onbegrijpelijk dat jullie er beiden niet meer zijn. Hoeveel hoop moet je als zestienjarig meisje gehad hebben dat hij voor je zou vallen? Je vatte vergeefs post voor de deur van zijn ouderlijk huis aan het Borneoplein en hij hield jou jaren aan het lijntje. Hoe anders is het gelopen dan in je pubermeisjesdromen. Boudewijn de Groot zong er een liedje over: ‘Toch had je kunnen weten dat hij niet genoeg aan liefde had.’ Dat was wel het enige wat je als schoolmeisje te bieden had. ‘Je was geen kind, maar ook geen vrouw’ en Bert wachtte niet op jou. Maar Bert ontwrichtte door mij te verwekken wel twee gezinnen: dat van hemzelf en dat van jou. Tot de dag van vandaag leef ik daarmee: als enig kind, als liefdeskind met uitsluitend halfbroers en halfzussen die kan kiezen tussen het incasseren van verwijten of zich distantiëren van de anderen. Nu jij en Bert er niet meer zijn, kies ik voor het laatste.

Lieve mam,

Normaal zou ik je gebeld hebben. Het goede nieuws is dat ik probleemloos, met vouwfietsje in Neustadt am Rübenberge ben aangekomen waar Uta gaat optreden, en dat ik tot nu toe maar één keer om je gehuild heb vandaag. In de trein, dat wel.

Ik werd getroost door een Duits meisje dat in Nederland studeert en op weg was naar haar ouders. Getroost worden door wildvreemden, is me sinds de dood van Theo al drie keer overkomen. De afwezigheid van mijn zogenaamde vrienden valt des te meer op.

Afgetrapte bende
Het slechte nieuws, voor zover ik nog iets slecht kan noemen, is dat mijn overnachtingsadres een afgetrapte bende is van een Duits-Vietnamees echtpaar. De muren zien er haast net zo afgeleefd uit als in jouw huisje. Alles jaren 70 bruin en oranje en daarna nooit meer iets aan gedaan. Als je geen goed pensioen hebt, leef je hier in armoede. AOW is er niet.

Ik moet een trap op en af om bij het toilet te komen en er lijkt geen douche bij. Ze vroegen toch nog 50 euro voor een overnachting. Met een beetje geluk, is het bed goed en het optreden ook. Benieuwd of ik Uta nog te spreken krijg. Behalve over jou heb ik niets te zeggen, maar dat lijkt me niet goed voor de stemming.

Je hoort er meer van, mam.

Het optreden is in een soort scholengemeenschap voor mavo, havo en vwo. De Duitse variant ervan. Alle ruimte, maar er is weinig te eten, alleen een soort grote krakelingen met zout erop en er is ‘Flaschenbier’ dat je de zaal mee mag innemen. Typisch Duits. . Goed dat ik anderhalve kilo appels heb meegenomen. Er druppelen aardig wat mensen binnen, meer dan ik verwacht had. Wat me als eerste opviel, is dat er gewoon nog Mädchen- en Jungentoiletten zijn. Niks genderneutraal.

Veel gehuild voor de pauze: ik zag steeds jouw gezicht: in de Hospice, in Callantsoog op het besneeuwde strand en zoals je over Henry Netto sprak. Uta probeerde me nog te troosten in de pauze, toen ze me tegen het lijf liep. Was maar kort, want ze zag een vriend staan uit Berlijn. Toch blij dát ik gegaan ben. Haar optreden was goed, maar een beetje rommelig, omdat ze wat nieuwe teksten en muziek uitprobeerde, waaronder iets in elfkwartsmaat, voor zover ik dat begrepen heb. Het klonk wel gek. Ze verrast me steeds weer. In Nederland is er nog steeds niet iemand als zij.

Enig kind
Vandaag twee keer gezegd dat ik enig kind ben en jouw liefdeskind. Dat is niet gelogen en komt aan. Na de pauze huilde ik niet, maar nu in het appartement weer wel. Voel me zo alleen zonder jou. Nicole trekt de voorbarige conclusie dat het beter met me gaat, omdat ik je brieven schrijf. In werkelijkheid voel ik me ontheemd en geeft alleen het schrijven nog zin. Misschien is het als overbrugging richting het licht aan het eind van de tunnel net genoeg. Ik heb in elk geval iets ondernomen waar ik tegenop zag.

Tuur

Dag mam,

Wacht nu op de trein richting Amsterdam. Heb nog ruim twee uur te gaan. Kan ik nu wat schrijven en straks mijn e-book uitlezen. Blij dat ik de mobiele oplader bij me had, anders was de telefoon gisteren al leeg geweest. De oplader is nu ook leeg, zodat ik de telefoon tussendoor moet uitzetten om hem nog te kunnen gebruiken tot thuis.

Voortaan twee opladers meenemen of een betere kopen. Het internet is hier vaak slecht, dus schrijven op mijn weblog, waarvoor internet nodig is, is een risico. Als ik straks probeer op te slaan en internet werkt niet, ben ik alles kwijt wat ik tot nu toe geschreven heb. Je zei altijd dat je dit soort technische dingen niet begreep, maar ik vertelde ze toch.

Wietgeur
Zit nu op een trap achter Hannover Centraal. Bankjes zie ik nergens. Wiet ruik ik wel. De geur van de Voorstraat is overal, ook in Hannover. Stadsduiven zie je wel, maar veel minder dan op Utrecht CS. Blijkbaar is het hier schoner, of ligt er tenminste minder te eten op straat. Of ze worden hier gevangen en netjes vergast. Zijn Duitsers goed in. Het stationsgebied van Hannover doet me een beetje aan Rotterdam denken: heel ruim opgezet. Het mist de monumentale kneuterigheid van Amsterdam CS.

Veel gehuild
Toch weer veel huilbuien gehad vandaag. Als jij er nog geweest was, zou ik best trots zijn op mijn ééndaagse concerttrip naar Duitsland. Nu jij er niet meer bent, voel ik me nergens meer thuis. Ik verlang naar mijn eigen bed, maar verder is daar ook niks meer: jij wacht niet meer op mij en mijn verhalen.

Op je uitvaart sprak ik over ‘het ankerpunt’ dat je in mijn leven was geweest en dat dat nu weg is, maar het gaat veel verder: zonder jou ben ik nergens meer thuis, omdat jij als moeder een groot deel van mijn identiteit hebt gevormd. Bij jou kwam ik vandaan; uit jou ben ik gekomen. Dat is nu weg; een groot deel van wie ik was, is nu weg. Ik kan je nooit meer aan iemand voorstellen met: ‘Dit is mijn moeder.’ Ik heb geen idee of ik zonder dat alles een nieuw evenwicht kan vinden. Want daarom gaat het volgens mij: een nieuw evenwicht vinden zonder jou en wat je me gaf, zonder anker, zonder thuis. Dit is me duidelijk geworden nu ik uit Hannover kom: een stad waar voor mij niets is, naar mijn eigen stad waar voor mij niets meer is. Ik fietste over het Stationsplein en zag op Hoog Catharijne voor het eerst ‘The Mall’ staan. Het zei me niets. Ik gaf een vrouw die bij AH stond te bedelen ongezien een handvol losgeld. Ze oogde er blij mee en ik zei: ‘Het betekent niets’. Zonder jou is er niets, mam.

Heb een grote bak rijst met falafel naar binnen gewerkt. Anders eet ik te weinig en appels zijn niet genoeg. Mijn broek zakt al af op het allerlaatste gaatje en dat is nog nooit gebeurd. Het komt deels doordat ik niet meer drink. Daar sus ik mezelf maar mee. Om het cru te zeggen: ik hoef alleen nog maar helemaal te stoppen met eten en dan ben ik over drie maanden bij je. Ik weet nog niet of ik dat wil, maar zie het momenteel als het lot een handje helpen. Ik heb nu een paar kilo perziken gekocht. Ik heb geen trek, maar fruit lust ik nog wel en er zit veel suiker in, dus ik doe mijn best. Morgen ga ik sowieso koken, om maar eens een germanisme te gebruiken

Tot later mam,

Tuur

PS: In de internationale trein veel gemak gehad van mijn vouwfietsje en ook dat het heel klein opvouwbaar is: de deuren zijn smal en de ruimte op de balkons gering. Er is dan weer veel ruimte voor bagage en mijn Brompton past algauw ergens tussen of onder. Zonder mijn fietsje zou ik dit reizen allang niet meer kunnen. Tussen station en pension, en tussen pension en schooltheater heen en terug lagen al gauw zeven kilometer. Voor mij nauwelijks meer te belopen. Op de fiets een keer verkeerd afslaan, is geen probleem, lopend wel. Het vouwfietsje en Google Maps zijn een ideale combi. Twee dagen geen zon gezien en aan de Duits-Nederlandse grens scheen de zon weer. Het is nu bijna acht uur en al bijna donker. Toen je stierf, was het hoogzomer en nog licht. Rond deze tijd zou ik vanaf het station nog even naar je toe gefietst zijn via de Mariaplaats en de Springweg, een borreltje bij je drinken en mijn verhaal doen. Dat kan nu niet meer mam, nooit meer. Daarom huil ik zoveel, maar met steeds een ander beeld op mijn netvlies. Vandaag vooral hoe je routineus je lippen stiftte een paar dagen voor je stierf. Je vond het belangrijk, ondanks alles, alsof je ermee wilde ontkennen dat je stervende was. Huilen, steeds maar huilen en ik word getroost door wildvreemde mensen.

Lieve mam, 

Je bent er al drie maanden niet meer en nog steeds is mijn levensdrift helemaal weg. Alles wat ik doe, is zinloos, behalve aan je schrijven. Ik huil de laatste dagen iets minder, lijkt het, gewoon omdat er iets meer afstand ontstaat tot de laatste herinneringen aan jou.

Soms zet ik even de foto op mijn scherm waar jij op de pont vanuit Culemborg staat of denk aan het filmpje waarin jij praat over je jeugdvriendje Henry Netto. Het filmpje staat op mijn telefoon, maar als ik het nu bekijk, moet ik weer huilen. Je lijkt zo dichtbij, zo kinderlijk kwetsbaar jezelf, zoals je me de foto van hem wilde laten zien, maar je bent al zover weg.

Ik kan nauwelijks verdragen dat ik je nooit meer iets kan vertellen, dat we nooit meer samen blij zullen zijn. Dan denk ik dat de enige weg is, er zelf ook niet meer te zijn, zonder dat ik behoefte voel me aan mezelf te vergrijpen. Dat niet, mam. Maar, terwijl ik dit opschrijf, voel ik me weer radeloos worden. Ik weet nog steeds niet hoe het verder moet, zonder jou. Dat is in drie maanden niet veranderd. En de mensen bij wie ik terecht kan, zijn op minder dan twee vingers te tellen.

Lezen
Het gekke is dat lezen wel lukt, maar muziek luisteren nog steeds niet. Muziek lijkt verbonden met een andere tijd: een tijd waarin ik me veilig voelde en jij er nog was. Als ik iets opzet, hoor ik niet meer dan geluid dat de stilte verdrijft en me stoort bij het lezen. Niets komt nog aan. Ik doe het enige dat nog zin heeft: jou deze brief schrijven.

Rouwverwerking
Ik heb inmiddels een gesprek gehad met de praktijkondersteuner van de huisarts en contact met Humanitas die vrijwilligers inzet bij rouwverwerking. Misschien gaat het iets helpen. Ik kan me er niets bij voorstellen.

Optreden
Morgen naar Uta die in de buurt van Hannover optreedt. Ik zie te veel op tegen de reis om me erop te kunnen verheugen. Misschien komt dat nog. Volgend jaar, kort na je zevenentachtigste verjaardag, is ze weer in de buurt. Dan treedt ze op in Dũren, net over de grens bij Kerkrade. Misschien vraag ik dan wel weer een paar vrienden mee.

Dag lieve mam, je hoort er nog van.

Tuur

PS: Misschien heb ik dit al eerder in een PS gezet, maar altijd voordat ik ga slapen, corrigeer ik nog één van de inmiddels honderdtien brieven aan jou. Als een soort nachtzoen, een afscheid tot morgen. Daarstraks keek ik nog vertwijfeld naar mijn telefoon en realiseerde me dat ik nooit meer 258 10 31 hoef te bellen, het enige nummer dat ik nooit meer zal vergeten. Het is dertig jaar jouw nummer geweest en ik heb het wel 10.000 keer gebeld.

Lieve mam, 

Vandaag een entreekaartje, overnachting en treinticket geboekt om mijn grote cabaretliefde te zien in de buurt van Hannover. Dichter bij de grens treedt ze niet op. Ik verheugde me hier al lang op, maar ondertussen ben jij doodgegaan en heeft niets meer betekenis.

Toch moet ik in beweging komen, om te overleven, dus ga ik vanavond naar iets met poëzie in het Muzieklokaal. Ik zal je ook wel wat schrijven als ik onderweg ben naar Hannover. Je gunde het me zo en ik vertelde je altijd wat ik meemaakte, als ik haar had zien optreden en ontmoet, hoe onbenullig ook. Nu kan ik het alleen nog maar opschrijven en net doen of jij het leest. Jou schrijven is het enige wat me op de been houdt.

Tussendoor moest ik weer zo huilen, omdat ik me realiseerde dat de mensen die het meest van me hielden: jij, Theo en Bert er niet meer zijn.

Geen trek meer
Tony nog gesproken en verteld dat ik nog maar één keer per dag eet, geen trek meer heb en langzaam afval. Misschien komt het alleen maar doordat ik niet meer drink, of is er toch meer aan de hand? Heb hem maar gevraagd om me een beetje in de gaten te houden. Ook Carine gebeld en voorgesteld een beetje contact te houden, ondanks alles. Dat zou wel naar jouw zin zijn. In je twee autistenkinderen hebben we beiden geen zin meer. Carine heeft volgens mij, net als jij, veel te weinig te doen. Ze heeft geen hobby’s, waar jij tenminste nog je fotografie had. Carine heeft alleen maar de hond.

Tot later mam

Tuur

PS: Zit nu in het Muzieklokaal bij een poëziemanifestatie van de Utrechtse Rederijkerskamer. Als onderwijzeres weet je waarschijnlijk wel wat dat is en anders zou je het wel Googlen. Het begon met een heel stoffig liefdesgedicht uit 1880 van een zekere Van Beers. Ik ben geen gedichtenlezer, laat staan een poëzieluisteraar. Toch ben ik er even uit.

Dag mam,

Vandaag bij de praktijkondersteuner van de huisarts geweest (die jij nog eens geweigerd hebt, toen het om een indicatie voor thuiszorg ging). Vergeten te vragen wat haar professie is. Psycholoog of maatschappelijk werker zou wel handig zijn. Ga ik volgende keer doen.

Ik heb verteld waar Carine en ik beiden mee zitten: dat we je in het jaar van je ziekte veel te weinig hebben aangeraakt en in de hospice geen afscheid van je hebben genomen. Dat ik me schuldig voel, omdat ik je niet heb proberen te beschermen tegen het gemanipuleer en de levenslange verwijten van je dochters. Daarop moest ik huilen, zoals ik daar bijna altijd om huil. Ook uitgelegd dat ik daarover in mijn omgeving niet kan praten, omdat er altijd een kans is dat het bij Carine terecht komt.

100 procent
Ik heb het voorbeeld gebruikt van de 100% aandacht die je als moeder te verdelen had. 50% ging als vanzelf naar je liefdeskind, dus naar mij en de andere helft werd opgeëist door je manipulantendochter. Hoeveel procent bleef er dan over voor je twee jongste kinderen? Beetje gechargeerd, maar wel helder voor een buitenstaander. En helaas, zover bezijden de waarheid is het niet.

Liefdesverdriet
En ik heb verteld dat ik jouw liefdeskind was en dus feitelijk kamp met het ergste liefdesverdriet dat denkbaar is, namelijk dat het nooit meer goed komt. En dat ik veel moet huilen, behalve als ik slaap, lees of aan jou schrijf.

Lach op mijn gezicht
Wat haar opviel was dat ik een lach op mijn gezicht kreeg toen ik over mijn eerste lief Lia vertelde die ik ontmoette na de dood van Benno en dat ik van plan was naar een optreden van Uta Köbernick te gaan, ondanks alle verdriet.

Haar uit je oren
Ook nog verteld dat je jongste zoon, Robert en ik prima met elkaar konden opschieten, zolang we elkaar niet bij jou ontmoetten, omdat dan vanzelfsprekend jouw aandacht naar mij uitging. In je kleine huisje verloor hij de concurrentiestrijd en dat stemde hem narrig. Dat uitte zich in botte opmerkingen uit het niets als: ‘Er groeit haar uit je oren’. Ik bleef op een gegeven moment weg als Robert bij jou zat, omdat ik hem jouw onverdeelde aandacht gunde en niet voor gek wilde worden gezet. Jij begreep dat en waarschuwde me als Robert wilde langskomen. Ik had daar geen moeite mee en gunde hem de voorrang.

Middenstandsgezin
Volgende keer wil ik met de praktijkondersteuner bespreken hoe moeilijk ik het vond om mijn draai te vinden in een middenstandsgezin, zonder culturele interesses. Dat gelukkig de Mytylschool daar iets te bieden had en later mijn leraar Duits op het VWO en je stiefzoon Peter, die helaas al vroeg uit huis ging en vijf jaar ouder was dan ik.

Aan het eind heb ik me nog even gewogen: iets onder de tachtig kilo. Een gezond gewicht, maar wel lager dan ik gewend ben. Kan komen doordat ik niet meer drink. Mijn eigen weegschaal is beter dan ik dacht, want die geeft ook 80 aan. Volgende week een nieuwe afspraak.

Tot later mam,

Tuur

PS: Wat heb je in godsnaam gedacht, mam met je lage zelfbeeld: ‘Als ik alles geef wat ik heb, gaan mijn kinderen vanzelf van me houden?’ Zoiets? Er is ook nog een gezegde als: ‘Als je ze één vinger geeft, nemen ze de hele hand. ‘ En precies dat is je deel geworden. Je bent tot op het bot gemanipuleerd en met verwijten werd je schuldgevoel aangewakkerd. En zo gaf je alles wat je had, zonder dat je er iets van belang voor terugkreeg, of het moest op je sterfbed zijn, toen we eendrachtig voor je hebben gezorgd. Beter laat dan nooit, zegt de cynicus dan.

Dag mam,

Vanmiddag een beetje van je as verstrooid in het binnentuintje tussen Wulpstraat en Gansstraat, vlak bij je huisje, samen met Carine. Bij het bankje waar we kort na je baarmoederoperatie nog hand-in-hand hebben gezeten. Het was herfst-zonnig met scherp en tegelijk pastel-vaal herfstlicht, waarin je een paar van de mooiste landschapsfoto’s hebt gemaakt.

De behoefte om je as te verstrooien kwam in een opwelling en ik heb Carine meegevraagd. Voelde goed. Zij weet net als ik niet meer wat ze met het leven aanmoet. Ze ziet net als ik niet voor zich hoe nog 20 jaar voort te gaan zonder jou. En dat is precies het punt: we kunnen ons niet voorstellen dat je er de rest van ons leven niet meer zult zijn, terwijl je er tot drie maanden geleden altijd was. Met al je aandacht en de ‘kleinigheden die je kocht’, je kookkunst tegen wil en dank, je nostalgie en heimwee naar vroeger, de dvd’s die je wilde opzetten van de oorlog of de kleinkinderen. Al was het maar om een gesprek te voorkomen. Het is er allemaal niet meer. Het was zo klein en zo veel.

Stoppen met eten
Tegen Carine heb ik gezegd dat ze gewoon kan stoppen met eten. Als het gevoel zo blijft, ga ik dat ook doen. Blijkt dat je kleindochter Lyra die er onvoorwaardelijk voor je was, haar eigen weg gaat en in de tussentijd nog maar twee keer bij Carine is geweest.  Zo heb ik geen reden me te beklagen dat ik geen kinderen heb.

We hebben maar een pietsie as verstrooid: ik had een klein blikje gevuld en een theelepeltje meegenomen. Kunnen we binnenkort nog wat verstrooien in het Lodewijk Napoleon plantsoen waar je graag foto’s maakte. Carine schijnt te weten wat je favoriete plekjes waren. Op de Hooge Hoeven willen we ook nog iets verstrooien. Hoewel jij daar vereenzaamde, heb ik goede herinneringen aan die tijd. Het voelde knus en veilig, nadat je je tweede scheiding achter de rug had.

Tot later,

Tuur

PS: morgen een gesprek met de praktijkondersteuner van de huisarts over steun bij rouwverwerking en een bijgewerkte versie van mijn euthanasieverklaring inleveren.

Lieve mam, 

Volgens mij gaat het niet goed met mij, zeker niet beter dan drie maanden terug, toen je net overleden was. Als ik niet lees, aan je schrijf of op bed lig en probeer te slapen, huil ik. Na één of twee hoofdstukken moet ik mijn boek onderbreken om een brief aan jou te gaan corrigeren of iets aan je te schrijven, zoals nu. Anders heb ik het gevoel dat ik je te lang alleen laat.

Jouw schrijven is sowieso het enige dat me troost. Ik weet niet of het ‘normaal’ is om zo met je bezig te zijn of gewoon mijn eigen manier van verwerking.

Te weinig gedronken
Vannacht realiseerde ik me dat ik de hele dag, maar één enkele kop koffie had gedronken. Dorst had ik niet, maar ben voor de zekerheid wel wat water gaan drinken. Ook eet ik meestal nog maar één keer per dag, hoewel ik niet het idee heb dat ik snel afval. Een goede weegschaal heb ik niet, dus zal ik het aan mijn broeken moeten voelen. Omdat ik momenteel altijd een legging aanheb, weet ik niet hoe het ervoor staat. Me maandag maar even wegen bij de dokter.

Ik heb daar een afspraak met de praktijkondersteuner van de huisarts om te bespreken of ik hulp kan krijgen bij mijn rouwverwerking. Anders misschien via een vrijwilliger van Humanitas. Schrijven helpt wel, want het leidt tijdelijk af, maar het is niet genoeg. Toen Benno stierf, bleek de oplossing te zijn: afleiding zoeken, onder de mensen komen en een liefde vinden. Een wonder van liefde verwacht ik niet nog eens. En dan nog: ik kan het je niet eens vertellen, laat staan haar aan je voorstellen, zoals ik met Lia heb gedaan.

Eigen regie
Theo heeft met zijn euthanasieverzoek het leven tot het einde in eigen hand gehouden. Ik heb daar veel bewondering voor. Het leven in eigen hand nemen, dat kan altijd nog, ook zonder mezelf uit te laten en me onder de mensen te begeven. Stoppen met eten en drinken, zoals ik bij Bert heb gezien, is een optie. Dan kan ik rustig mijn financiën afwikkelen, zorgen dat mijn huis ontruimd wordt en afscheid nemen van iedereen die ik een warm hart toedraag. Waarschijnlijk komt het niet zover, maar het is een geruststellende gedachte.

Tot later mam,

Tuur

Dacht ik, zoals vaker, niets te schrijven te hebben, maar dan toch. Ga ik nu weer een hoofdstukje lezen. Vlak voor het slapen gaan, ook nog een brief gecorrigeerd. Het voelt als een afscheidszoen voor je deur aan de Wulpstraat. Hoef ik straks in bed misschien niet te huilen.

 

 

 

Lieve mam,

Ik weet dat ‘iets’ gaan doen de enige manier is om het leven zonder jou zinvol door te komen. Ik heb al twee concerten in de agenda gezet hier in de buurt. Vooral op Schönberg die hier in het buurthuis gespeeld gaat worden, verheug ik me. Het is een melancholisch stuk voor vier strijkers dat jou veel te modern en te ‘wild’ zou klinken.

Nu ik een euthanasieverklaring heb, voelt het alsof ik alles voor het laatst ga doen. In mijn huidige gemoedstoestand hoop ik daarop. Met jou bezig zijn en een beetje lezen, is het enige dat nog lukt. Mocht het zo blijven, ga ik om een anti-depressivum vragen. Dat heeft na de dood van Benno ook geholpen.

Fietsavonturen
Volgende week misschien Uta zien. Ik vertelde je altijd dat ik naar haar toeging en waar dat was. Soms op de fiets, soms per trein, de laatste keer met twee vrienden. Je wist hoeveel ik van haar liedjes hield en van het avontuur toen ik naar Frankfurt was gefietst. Je vond mijn fietsavonturen door Duitsland griezelig, maar je zei er nooit wat van. Ik ga pas begin volgende week beslissen, afhankelijk van mijn stemming en dan hoop ik dat er nog kaarten zijn. Eigenlijk moet ik wel gaan als afleiding. Om ‘in beweging te komen, zogezegd. Het is natuurlijk niet genoeg, maar een begin.

Verjaardagskaartje
Heb je jongste broertje Wim, op de valreep een kaartje gestuurd, mede namens jou. Ik wist dat hij in september jarig is. Jij stuurde altijd trouw kaartjes en ik ga deze traditie voortzetten. Dat hoeft immers alleen nog aan je broertje en je zus Clara. De anderen zijn dood. Wim en Clara staan al in de agenda. Elk jaar een kaart met een door jouw gefotografeerde vlinder erop of een eendje. Kan ik ook de traditie voortzetten dat je afdrukken ging maken bij de fotowinkel. Jij kon geloof ik zelf prints maken, zo vaak ging je erheen; ik moet me laten helpen. Terwijl ik dit opschrijf, realiseer ik me dat je nooit meer naar de fotograaf aan het Smaragdplein zult gaan. De eigenaar heeft zich heel misschien al afgevraagd waar ‘die oude mevrouw toch blijft met haar witte paardestaarten’. Ik hoop het.

AI-overzicht
Vlak nadat ik de honderd brieven aan jou online had gezet, worden ze al gevonden door Google. Kunstmatige intelligentie maakt er het volgende van: ‘Eerste observaties (brief aan mijn moeder) is de titel van een gedicht van de Nederlandse dichter Arthur van Utrecht, dat hij in een brief aan zijn overleden moeder schrijft na haar crematie. De tekst gaat over het gemis van zijn moeder, het vinden van steun bij een nieuwe fietsmaat, en observaties van het leven na haar dood.
”Over het gedicht:
Auteur: Arthur van Utrecht.
Inhoud: Het gedicht is een brief aan zijn moeder, twee dagen na haar crematie.
Thema’s: Het verwerken van verdriet, het vinden van nieuwe verbindingen (in dit geval met een nieuwe fietsmaat), en het leven dat doorgaat ondanks het verlies.
Toon: Het gedicht is persoonlijk en emotioneel, en deelt gevoelens van gemis en acceptatie.
Je kunt het volledige gedicht vinden op de website van Tekstuur.nl, een platform voor literatuur en poëzie.’

Wat zou jij ongelooflijk trots op mij geweest zijn, mam, hoewel ik natuurlijk helemaal geen dichter ben. Ik ben ongelooflijk benieuwd wanneer je andere drie kinderen dit weblog gaan vinden. Ik ben blij dat ik inmiddels onder pseudoniem schrijf en hun namen veranderd heb. Het zou wel eens via één van mijn halfbroers van vaderszijde kunnen gebeuren die mijn website al wist te vinden vanwege mijn boek. Dan nog heb ik de brieven aan jou aardig verstopt en weet vooralsnog alleen Google ze te vinden. En ik heb alles dubbel opgeslagen, zoals jij altijd deed.

Veel liefs,

Tuur

PS: Ben blij dat ik je heb kunnen schrijven vandaag, want: Wie schrijft die blijft’. Ik heb nooit eerder beseft hoe waar dat is en dat dat zowel voor jou als voor mij geldt. Het is mijn enige manier om je vast te houden. Als ik niet lees of schrijf, dan huil ik.

Dag mama,

Hoewel ik weet dat ik aansluiting moet zoeken bij andere mensen om jouw dood te leren aanvaarden, val ik soms terug in de wanhoop van vlak na je sterven. Ondanks al dit schrijven en de inzichten die ik erbij opdoe.

Vanmorgen zag ik weer het aandoenlijke filmpje met jou in winters Callantsoog: cameraschuw, met muts, nep-bontkraag en rood-kapjeslippenstift. Zo dichtbij en zo ver weg. Ik moest weer veel huilen vandaag.

Euthanasieverklaring
Tussendoor gewerkt aan mijn euthanasieverklaring. Op aanwijzing van de huisarts heb ik toegevoegd welke omstandigheden voor mij uitzichtloos en ondraaglijk zijn: in mijn geval bijvoorbeeld dat ik mijn zelfstandigheid verlies, wilsonbekwaam word en afhankelijk van zorg. Ik hoef voor niemand te blijven nu jij er niet meer bent en op de dood wachten, zoals jij hebt gedaan, staat me niet aan. Je grote liefde Bert, en mijn verwekker werd dement en moest de rit uitzitten; je jongste zus ook. Terwijl Theo, vader van je drie jongste kinderen, euthanasie vroeg en kreeg. Daar was ik bij en het sprak me aan: Theo hield regie over het leven, zoals hij altijd had gedaan, ook als het ten koste van jou ging, En zo is de cirkel rond.

Constant van de Wall
Ik corrigeer elke dag een paar van de honderd brieven aan jou en schrijf er, zoals vandaag, eentje bij. Ik vul ook een eerdere brief wel aan met wat me alsnog te binnen schiet bij het onderwerp waar hij over gaat. Daarna ga ik je e-mail lezen en je brieven. Ik ben vooral benieuwd naar je ‘Goudse periode’, toen je op kamers woonde bij ‘Bouty en als invalkracht in Moerkapelle werkte. Destijds was hij directeur van de VVV en afkomstig uit een kunstenaarsfamilie. Hij speelde piano en bracht je in contact met plaatselijke creatievelingen, begreep ik altijd van jou. Bouty had de leeftijd van je vader en ze schaakten samen. Hij werd ook een soort huisvriend van ons gezin en zo heb ik hem leren kennen. Hij staat ook op familiefoto’s en we hebben hem samen nog eens Gegoogeld. Hij was destijds net overleden en bleek 84 geworden. Bouty’s vader Constant van de Wall vind je gewoon terug op Wikipedia als componist en dirigent.
Als kind voelde ik al dat Bouty een ander intellectueel niveau had dan wij, maar ik was te jong om van zijn eruditie te kunnen profiteren. Ik  had hem weinig te bieden: hij viel voor het vrouwelijk schoon van jou en je zus Loes. Zou ik ook hebben, denk ik.

Tot later mam,

Tuur

PS: het klinkt gek: ik huil alweer als ik moet stoppen met schrijven over jou, bijvoorbeeld om te gaan koken. Over jou schrijven leidt me af, net als lezen. Verder word ik de hele dag in beslag genomen door de gedachte dat ik je nooit meer zal zien. Achter de computer, of schrijvend op de telefoon, ben je bij me. Zolang ik met je bezig kan zijn. ‘s-nachts huil ik gelukkig minder, anders zou het leven ondraaglijk zijn, denk ik.

Lieve mam,

Tussen je foto’s vond ik een gescand briefje uit 1967 over toelating op de Mytylschool na onderzoek door een neuroloog. Ze moest waarschijnlijk onderzoeken of ik wel gehandicapt genoeg was. Er kwam toen ook een fysiotherapeute bij ons thuis. Speciaal voor mij en alles voor mijn bestwil.

Het isoleerde me nog verder van je andere kinderen dan toch al het geval was. Ik ging met het schoolbusje mee, waar we gezellig liedjes zongen, terwijl Carine, Charléne en je stiefkinderen naar de Montessorischool gingen. Dat ik ‘anders’ was; dat ik ‘van een ander’ was, realiseerde ik me als vijfjarige nog niet. Het bracht me als vanzelfsprekend in een isolement.

Alleen-gaan
De kleuterafdeling van de Mytylschool ging in 1967 open. De school werd mijn veilige haven, waar ik erudiete mensen ontmoette die het goed met me voor hadden. Het contrast met mijn onveilige thuis en de pestjochies op straat was groot en het isolement en het alleen-gaan heb ik nooit echt kunnen keren. Ik heb pas onlangs van je zus Clara begrepen dat je je daar zorgen over maakte en me iets anders had gegund. Het heeft niet aan jou gelegen, maar aan mij en ‘de omstandigheden’, zoals dat eufemistisch heet.

Worsteling
Je hebt over mijn worsteling gelezen, omdat ik mijn biografie geschreven heb, maar ook die was nooit aanleiding voor een gesprek. En nu kan ik je niet meer vragen, waarom ik op de Mytylschool heb gezeten tussen kinderen met een open rug, spierziekten en andere spastici. Ik denk omdat het toen: ‘nu eenmaal zo ging’ met gehandicapte kinderen. Tot er Mytylscholen werden gesticht, gingen velen helemaal niet naar school. Je deed wat het beste voor me was; ik neem aan in samenspraak met Theo. Mijn verwekker, Bert stelde zo weinig belang in het onderwerp dat hij het steevast ‘de Metylschool’ noemde en de leraren afdeed als ‘linkse rakkers’. Dat heeft me altijd gestoken, omdat ik er als kind liefde en bescherming heb ervaren. Bescherming die jij het grootste deel van je leven hebt moeten missen. Jij hebt vooral mensen om je heen gehad die ‘passend gebruik’ van je hebben gemaakt.

Oppervlakkige relatie
We hebben er nooit over gepraat, zoals we maar weinig diepgravende gesprekken hadden, zelfs niet rond je kankerdiagnose en sterven. In die zin hadden we een oppervlakkige relatie. Misschien was je bang voor verwijten die ik je nooit gemaakt zou hebben.

Truste, mam

Tuur

PS: Het was weer een echte huildag vandaag, een wanhoopsdag. Volgens mij zei Theo wel eens tegen ons als kinderen: ‘Je bent heel lelijk als je huilt’, waardoor we nog harder gingen huilen. Hij kon met ons spelen: ‘Van de grote boze reus’, waarbij hij dan een liedje zong, maar ook gemeen plagen met didactische vaardigheden uit het opvoedingsgesticht. Lelijk vond ik mezelf wel, toen ik vanmiddag huilend in de spiegel keek.

Lieve mam,

In de tweeënhalve maand sinds je dood heb ik 100 brieven aan je geschreven. Jammer dat ik nooit zal weten of je je erin herkent. Mij heeft het geholpen mijn verdriet in toom te houden, denk ik al blijf ik huilen om wat jou is aangedaan.

Ik weet niet eens of je anders had gewild of gekund. Als je na mij geen kinderen meer had gekregen, zou je misschien veel eerder vereenzaamd zijn dan in de jaren negentig in Geldermalsen. De kans zou groot geweest zijn dat ik tot in lengte van jaren je moederskindje gebleven was en dat we typetjes van Koot en Bie waren geworden.

Intellectuele ambities
En in hoeverre zou je mee gegaan zijn in mijn intellectuele ambities? Misschien was je wel afgehaakt en zouden we uit elkaar zijn gegroeid. Ik had me in elk geval verantwoordelijk voor je gevoeld en jij voor mij, zoals je altijd hebt gedaan. We zouden elkaar vast verstikt hebben. Nu heeft je oudste dochter die rol op zich genomen en je hebt het geaccepteerd tot de dood erop volgde.

60.000 woorden
Deze brievenreeks omvat tot nu toe 60.000 woorden en in boekvorm zou dit om 250 pagina’s gaan. Dat is bijna twee keer zoveel als mijn boek over je liefde Bert: ‘De proefpotten van Si Rengo Rengo’. Sinds je dochters de helft van je as hebben verstrooid, voelt het ook een beetje als afgerond. In een paar maanden een brievenboek volschrijven en stijgen naar de eerste positie in de Google-ranking op het woord ’tekstuur’; kun je nagaan hoeveel creatieve energie jouw dood heeft losgemaakt, mam.

Nieuwe inzichten
Toch ben ik benieuwd of ik nog nieuwe inzichten opdoe als ik je brieven ga lezen en je e-mail. Was je eenzaam als onderwijzeres, op kamers in Gouda? Hoe ver ging je jongste dochter in haar verwijten aan jou? Dat van ‘Ongewenst kind’ wist ik al. De komende dagen en week volgt de eerste correctie van deze brievenreeks. Vooral het verwijderen van doublures zal niet eenvoudig zijn. De logica binnen een brief moet blijven en de samenhang tussen de brieven verbeteren, als het even kan. Voorlopig staan ze op datumvolgorde gerangschikt. Het zal nog een hele klus worden. Pas daarna ga ik je brieven en e-mail lezen.

Ik kan gelukkig nog met je bezig blijven.

Tot later,

Tuur

PS: Probeerde voor het eerst sinds je dood ‘oude’ muziek te luisteren, dus niet gestreamd vanaf internet, maar plaat- en radio-opnamen. Het lukte niet. Het is allemaal te veel verbonden met jou en de tijd dat ik nog bij je langs kon gaan of bij je huisje vandaan kwam. Ik moest alleen maar vreselijk huilen en heb het weer afgezet. De reeks begon toevallig met: ‘Onderweg’ van Abel dat over diep gevoeld liefdesverdriet, afscheid nemen en eenzaamheid gaat: precies wat ik bij jou voel en dat elke dag weer mijn tranen trekt, ook zonder Abel. Ik kon het niet, juist ook omdat het verbonden is met een andere tijd. De tijd met jou die nooit meer terugkomt. Ik ben benieuwd of ik ooit nog naar deze nummers kan luisteren. Het diepst denkbare liefdesverdriet is de beste analogie met jouw dood. Verdriet dat nog vele malen groter is dan dat om Marieken en Benno in 1996.

Het levert het onontkoombare inzicht op dat onder de mensen komen en alsnog een liefde vinden, de enige weg is met jou dood om te leren gaan. Of zelf niet al te lang meer blijven, is ook een oplossing, maar de hand aan mijzelf slaan, doe ik niet. Stoppen met eten, zie ik wel als reële optie als ik ‘klaar’ ben. Voor mij is ook helder dat ik alleen nog wil schrijven. Niet alleen deze brievenreeks, maar ook de roman waarmee ik tot je dood bezig was, wil ik afschrijven. Of hij uitgeefwaardig wordt, weet ik niet, maar jouw dood levert veel nieuwe inzichten en zelfs een nieuwe ambitie op.

Lieve mam,

Het wordt me steeds duidelijker dat de weg die ik bewandeld heb door je in de laatste maanden van je leven aan je andere kinderen over te laten, de juiste was. Ik had het me feitelijk al voorgenomen, kort na je baarmoederoperatie, waarin alle zorg voor jou door je dochters werd bedisseld.

Daardoor heb ik je in je laatste levensweken thuis, in de steek gelaten. Dat spijt me heel erg, maar het was de laatste mogelijkheid om hun te laten voelen dat ik enig kind ben: het enig kind van jou en Bert.

Dat ik niet meer naar je toeging, in tegendeel bewust wegbleef tijdens je laatste weken thuis, begreep ik zelf nauwelijks. Wat ik wel begreep, was dat ik het maar één keer kon doen. Je was immers stervende, al besefte ik dat maar half. Uit zelfbescherming, denk ik. De keren dat Charléne en Robert me belden met ‘Waarom kom je niet?’ ‘Ma is een zielig hoopje mens?’ en ‘Wat is er mis tussen jou en ma? En met mijn antwoorden: ‘Ik zal erover denken’ en ‘Ik stel mijn houding bij als de scanuitslag binnen is’, heb ik me zo hard en onvermurwbaar opgesteld, dat het mezelf verbaasde.

Enig kind
Ik begrijp nu voor het eerst waarom: Je bent alleen mijn moeder en ik wilde je niet meer delen. En ik was bereid om jou eronder te laten lijden. Vandaag lucht dit inzicht me op, en hoe het morgen is, weet ik niet. Nu je alleen nog maar van mij bent, kan ik waarschijnlijk ook je foto’s en profielfoto’s weer makkelijker onder ogen krijgen. Je andere kinderen hebben me een dienst bewezen mam, door me uit te sluiten van het asverstrooien. Misschien wordt het rouwproces nu ook makkelijker te dragen: Un bel di vedremo.

Lieve mam,

Vanmiddag gefietst met Tony. Hij bleek een lekke band te hebben en terwijl hij bij de fietsenmaker binnen stond voor reparatie, zat ik buiten op een bankje om je te huilen. Gisteren vroeg de huisarts me of ik zelfmoordgedachten had en bij wie ik terecht kon. Zelfmoord ga ik echt niet plegen. Zolang ik nog redelijk gezond ben, kunnen er misschien ook nog dingen gebeuren die het leven de moeite waard maken. Muziek en boeken zijn al genoeg om te willen blijven leven.

Haar vraag zette me wel op een nieuw spoor. Mocht mijn liefdesverdriet om jou niet minder worden, kan ik altijd nog stoppen met eten. Afvallen doe ik toch al sinds jij er niet meer bent. Ik kook wel weer en eet ook, maar vaak maar één keer per dag. Ik heb feitelijk nauwelijks eetlust. Drinken doe ik pas sinds een paar dagen weer wat, maar dat bevalt niet.

Verhongering
Bij uithongering heb ik alle tijd om mijn financiën af te wikkelen, mijn spullen weg te geven en een euthanasieverklaring op te stellen. Het duurt zo lang totdat mensen doorhebben dat ik mezelf ondervoed, dat het waarschijnlijk al te laat is om er nog iets tegen te doen. Ik zeg niet dat ik het ga doen, maar het is een geruststellende gedachte dat ik het leven op die manier in eigen hand kan nemen.

Veel liefs,

Tuur

PS: Blijken je andere kinderen vandaag een deel van je as te hebben verstrooid in de Linge, samen met je zus Clara. Nu had ik het drietal al kort na je dood geblokkeerd, zowel per telefoon als per e-mail, maar je jongste dochter had wel de bus met je as voor mijn deur gezet. Ik vond hem al opvallend licht, vergeleken met wat ik me herinnerde van de asbus van Bert. Ik dacht dat het kwam, omdat je een klein vrouwtje was geworden met een uitgeteerd lijf en in een mand gecremeerd bent. Maar nee, zonder iets te zeggen, hebben ze er een deel van je as uitgehaald. Ik had al eerder laten weten dat ik er niet bij wilde zijn, dus het geeft niet. Hun goed recht om zich geen rekenschap van mij te geven, maar dan hoef ik dat aan hen ook niet te doen. Goed om op tijd te weten. Wat ben ik blij dat ik jou al voor je dood aan hen heb overgelaten. Tot vandaag was ik verdrietig, omdat ik er niet voor je was in de laatste maanden van je leven; nu ga ik de onvermijdelijkheid ervan inzien.

Lieve mam,

De laatste dagen huil ik vooral als ik het zelf heb opgewekt. Ik hoef alleen maar een paar keer ‘mama te fluisteren’. Ook de brieven uit de eerste weken na je dood die ik nu op je weblog plaats, roepen tranen op. Ze halen herinneringen naar boven over ‘misbruik’ en je hulpeloosheid in de hospice.

Sommige dingen vervagen al een beetje en zou ik moeten teruglezen. Je huisje hoef ik niet meer te zien en zegt me ook weinig meer. Ik kan me voorstellen dat het weer moeilijk wordt als er iemand anders in komt wonen. De bus met je as staat nu nog tegen de verwarming, vlak naast mijn bed. Hoewel ik er niet bang voor ben, werd ik vannacht voor het eerst onrustig van het idee. Bij deze heb ik het tasje in de schuur gehangen.

Concept-euthanasieverklaring
Vanmiddag naar de huisarts met een concept-euthanasieverklaring, Ben benieuwd of dit zo getekend en door de beugel kan. Ga ook om een anti-depressivum vragen. Toen Benno overleed, heb ik het ook een poos gebruikt. Het hielp: op een dag zag ik de zon weer in het water schijnen en kon ik het afbouwen.

Ik weet niet hoe lang ik nog doorga met je bijna dagelijks schrijven. Als de afstand tot jou en de herinneringen groeit, is het misschien minder nodig. Ik merk ook dat je profielfoto’s op mijn computers en je laptop me momenteel minder doen. Nu ik dit allemaal opschrijf, ga ik me schuldig voelen. Ga ik je vergeten, mama? Ontstaat er afstand, zonder dat ik dat wil? Ik weet het niet. Wat hetzelfde blijft, is dat ik nog steeds niets voel en alles leeg en zinloos is.

Liefs, Tuur

 

PS: Bij de huisarts geweest met een concept-euthanasieverklaring. Ik moet er nog zo aan toevoegen welke omstandigheden voor mij ondraaglijk zijn. Ik denk zelf aan verlamming na een hersenbloeding, niet meer zelfredzaam zijn, niet meer voor mezelf kunnen zorgen, geheel of grotendeels afhankelijk zijn van zorg in een zorginstelling en niet meer zelfstandig naar de wc kunnen. Dat soort dingen. Ik moet nog uitzoeken of die onder het ondraaglijkheidsbeginsel van de euthanasiewet vallen. Zijn te vinden op een website. Het opstellen heeft meer voeten in de aarde dan ik dacht, maar jou is het ook gelukt. Verder een afspraak gemaakt met de praktijkondersteuner. Zou ik ook gesprekken mee moeten kunnen voeren. En misschien kan ik om een vrijwilliger (buddy) vragen via Humanitas om me te ondersteunen bij de rouwverwerking. In een uiterst geval kan ik altijd nog om een anti-depressivum vragen. Bij de huisarts kon ik de tranen niet bedwingen en ook nu ik dit schrijf, huil ik. De woede over hoe je dochters je een half leven lang misbruikt hebben, blijft mijn verdriet aanwakkeren. Veel en hartstochtelijk gehuild vandaag, waar het de laatste dagen iets beter leek te gaan. Soms huil ik uit woede over wat je is aangedaan en wat je je hebt laten aandoen, omdat je dacht alleen zo een goede moeder te zijn; vanavond vooral, omdat ik je zo tomeloos mis, mam. Dan denk ik dat ik daar nooit meer overheen kom en elke dag zal moeten huilen tot ik weer bij je ben (ik geloof daar niet in, maar het is nu mijn enige houvast).

Lieve mam,

Vanmiddag was je kleinkind Flynn hier, een leuk jong dat blij mag zijn dat hij door zijn moeder is opgevoed. Daar heeft hij culturele bagage opgedaan, fatsoen en een huis. Maar daarover moet ik hem de volgende keer bevragen. Hij kwam een externe harddisk brengen, omdat je jongste zoon, annex dief van mijn kindsdeel daarvoor te laf is.

Een mooi jongetje met een sensuele mond, wat jij de laatste jaren ook ging zien. De lengte van zijn vader heeft hij niet gehaald, viel me nu op. Ik had me voorgenomen hem buiten de familie- en erfenisperikelen te houden, maar het lukte me niet. Ik geloof dat Flynn, voor zover hij op de hoogte was, met me meevoelde. Hij viel me in elk geval niet af ten opzichte van zijn vader, wat pleit voor een 23-jarige. Maar dat een jochie erop uitgestuurd wordt door vader die bang is voor de confrontatie is bizar. Het zou wat mij betreft de finale face-to-face confrontatie geworden zijn. Flynn is een lief jochie en aardt gelukkig nauwelijks naar zijn vader, voor zover ik kan beoordelen. Kwestie van inborst, net als in mijn geval, hoop ik.

Tot later,

Tuur

Lieve mam,

Gisteren heb ik voor het eerst geen brief aan je geschreven, alleen eerdere herschreven en online gezet. Vannacht mezelf voorgehouden dat het je tijd was en dat ik moet accepteren dat ik er nauwelijks voor je was in je laatste levensmaanden, kortom moet aanvaarden dat je er niet meer bent.

Vandaag ben ik op weg naar Texel. Ik voel er niks bij, maar misschien komt dat nog als de zon gaat schijnen. Half tien fietste ik al langs de Waddenzee. Een brede streep zonlicht komt naar me toe over het water, waarop Jezus kon lopen, misschien. De golven klotsen tegen het basalt, maar ik had even goed mijn dag kunnen verslapen of met Tony meegaan naar een festivaldag van de SP. Waarschijnlijk was dat beter geweest dan in mijn eentje Texel rondfietsen.

Eenzaamheid benadrukken
Lia heb ik niet meegevraagd en met je jongste wil ik nooit meer iets te maken hebben. Ik maak er het beste van, mam. Het beste is met de boot van 12.30 teruggaan, want het enige dat ik hier doe, is mijn eenzaamheid benadrukken en als ik jou enigszins zinvol wil overleven zal ik onder de mensen moeten komen. Naar Texel gaan of mijn dag verslapen: het is momenteel om het even.

Verjaardag
Ook nog de verjaardag van je jongste kleindochter vandaag. Je was altijd zo trouw met het sturen van kaartjes en het geven van cadeautjes. Het zijn dit soort kleine dingen die je dood onvoorstelbaar maken. Volgend jaar op jouw verjaardag kan ik hooguit nog ergens wat van je as verstrooien. Op dit moment stel ik me voor dat ik dat ga doen aan het vennetje bij vliegveld Hilversum waar je Bert hebt ontmoet, en misschien binnenkort bij Hooge Hoeven 34 waar je ooit woonde. Ik heb goede herinneringen aan je rijtjeshuis en je goede zorgen. Het zal in 1988 geweest zijn dat ik uit mijn studentenkamer werd gezet en bij jou op zolder sliep en zelfs een studeerkamer bij je had.

Onze liefde kopen
Moest ook weer huilen onderweg. Meer dan ooit besef ik dat je levenslang geprobeerd hebt de liefde van je kinderen te kopen, zonder er ooit iets voor terug te vragen. Om je schuldgevoel over een mislukt huwelijk te dempen en je lage zelfbeeld te compenseren met offerbereidheid. Jouw liefde was altijd onvoorwaardelijk naar ons alle vier. En we zagen het niet. We wisten alleen hoe we je schuldgevoel en je lage zelfbeeld moesten uitbuiten. Bij mij maakte je schoon tot het lichamelijk niet meer ging en kookte je tot een jaar voor je dood. En er stond een beetje computeronderhoud tegenover. De meiden hadden je nog minder te bieden. Alleen met je jongste zoon was je relatie waarschijnlijk min of meer in evenwicht. Het doet me zoveel pijn mam, dit nu allemaal te beseffen, maar ergens over praten, konden en deden we niet. Hoe moet ik jouw dood leren accepteren als ik het niet kan bevatten dat je er niet meer bent? Goede vraag voor een psycholoog, lijkt me.

Tot later mam,

Tuur

PS: Ook is me ook duidelijk geworden waarom Theo jouw jongste zoon heeft uitgekozen als enig-kinderfgenaam. Om alle anderen succesvol een hak te kunnen zetten door hen te onterven, moest hij zijn vermogen noodgedwongen nalaten aan iemand met een gelijk moreel besef. Hij zal er de uitdrukkelijke voorwaarde aan verbonden hebben dat je jongste zoon ons niet mocht laten meedelen. Theo kennende is dat notarieel vastgelegd. Het verklaart ook de agressie van je jongste zoon als ik het delen ter sprake breng. Hoe heb ik ooit kunnen denken dat Robert ons zou laten meedelen? In tegendeel: hij dreigt alsnog met rechtszaken tegen zijn zussen om jouw schamele beetje spaargeld, maar dat is bluf om mij de mond te snoeren. Ik ben blij dat ik hem zijn deel van jouw spaargeld heb teruggegeven. Het kwam mij niet toe en het is besmet geld, net als zijn erfenis.

Lieve mam,

Vandaag weinig te melden. Wel stond de buurvrouw voor de deur om te laten weten dat ik mijn sleutels had laten hangen in de buitendeur. Ze liet ook blijken dat ze me kortaf vond. Dat ik haar van mij vervreemdde, was de impliciete boodschap, en dat ‘het leven doorgaat’ en ‘het wel goed komt’.

Ik voelde me enerzijds genoodzaakt te verantwoorden: ‘Dat ik begreep dat ze me als kortaf ervaarde’, maar ook dat ik: ‘Niets te melden heb’. Anderzijds dat ik niks koop voor clichés en dat ik op mijn eigen manier om jou moet rouwen. Dat leek ze te begrijpen. Ik hoop maar dat ze me niet gaat mijden, want ik snap dat mijn afwerende houding bepaald niet uitnodigend overkomt. Voorlopig moeten we nog als buren verder. Afwachten maar.

Uithuilen
Ze bood nog wel aan dat ik kon aankloppen om aandacht, maar dan heb ik liever de bovenbuurvrouw. Bij haar kan ik uithuilen, zonder dat ze met goedbedoelde adviezen of dooddoeners komt. Huilen en aan je schrijven is het enige dat me oplucht. Huilen doe ik nog steeds overal: thuis op de bank, in de supermarkt en op straat. Hoe anoniemer de omgeving en des te meer mensen om me heen, des te groter het besef dat je nergens meer bent en hoe meer ik moet huilen.

Rouwverwerking
Maandag Humanitas Utrecht bellen; misschien hebben ze daar een vrijwilliger die aan rouwondersteuning doet. Volgens mij heb ik gewoon iemand nodig bij wie ik me vrij voel af en toe om je te huilen, mam.
Anders wordt het een psycholoog, want misschien is er nog wel meer aan de hand, bijvoorbeeld over hoe jij een levenlang bent gekoeioneerd, of hoe het mij nooit gelukt is in de liefde. Maar daarin ben ik niet uniek.

Stiefzoon
Vandaag kreeg ik zowaar bericht van je stiefzoon Peter op een brief die ook op dit weblog staat. Het deed me goed, hoewel er niet veel meer in staat dan een formele condoleance en een uitdrukking van blijdschap over een pasfotootje van hem als kind dat ik door zijn brievenbus had gedaan. Het was meer dan niets en meer dan ik verwacht had van degene die al twintig jaar geleden afstand van ons gedaan heeft. Het is ook meer waardering dan ik van je drie jongere kinderen heb gekregen voor het afwikkelen van je financiën en je nalatenschap.

Veel liefs,

Tuur

PS: Dacht niets te schrijven te hebben vandaag en dan toch.

Lieve mam,

Voor het eerst kon ik de mappen met brieven aan jou niet meer vinden. Ook op de telefoon moest ik diep nadenken waar ik de snelkoppeling naar je weblog kon vinden. Zelfs het typen van dit bericht lukt nauwelijks. Ik krijg niets meer op een rijtje. Het lijkt op een black-out. Zo voelt het vast als je dement begint te worden.

Voor de zekerheid heb ik een snelkoppeling op mijn bureaublad gezet. Ik heb dit niet voelen aankomen en herinner me ook niet dit ooit eerder zo te hebben gehad. Ik neem aan dat het weer overgaat, maar het is wel griezelig.

Paniekaanvallen
Paniekaanvallen herken ik wel, dat ik letterlijk de weg kwijt raakte als ik onderweg was naar iemand. Ook als ik er al vaak was geweest. Het gebeurt altijd onder extreme of onverwachte omstandigheden. Toen mijn relatie uitging, toen mijn fiets in tweeën brak, het pijpenstelen regende en ik in Duitsland zat. Het zijn de plotselinge paniekaanvallen die ik waarschijnlijk van jou heb geërfd. Na een uur ging het weer iets beter,

Afvallen
Trek heb ik al weken niet meer, hoewel ik geregeld kook. Ik eet het op, maar één keer eten per dag is meestal genoeg. Drinken doe ik niet meer. Ik val af; sinds jaren raak ik mijn buikje kwijt. Misschien komt het mijn gezondheid wel ten goede: buikvet schijnt niet gezond te zijn. Het afvallen moet natuurlijk ook weer een keer stoppen. Blijkbaar ben ik niet alleen aan het rouwen, maar voelt het vooral als diep liefdesverdriet, zoals ik dat nog nooit eerder heb gekend. Morgen Humanitas bellen om te bezien of ik bij een lotgenotengroep rouwverwerking terechtkan. Schrijven troost en leidt af, maar niet genoeg.

Mama, ik houd zoveel van jou.

Tuur

Lieve mam,

Het is een mooie, zonnige dag, mam. Ik heb jazz aanstaan en voor de komende dagen wordt zelfs echt warm nazomerweer voorspeld. Zaterdag een paar uur fietsen op Texel, denk ik, als ik het kan opbrengen spullen bij elkaar te zoeken: handdoek, zonnebrand, pet, water, vroeg op te staan en de fiets in de trein te laden. Ik zie op tegen het gevecht op het station, eventueel met andere treinfietsers die op hetzelfde idee gekomen zijn.

Het is altijd goed gegaan richting Alkmaar, maar toch, ik ben emotioneel kwetsbaar en labiel, daarom zit ik nog steeds niet in Duitsland. Te ver, en als ik ergens mijn eenzaamheid benadruk, dan is het daar wel.

Enthousiasme
Ik zou je op de terugweg gebeld hebben, in mijn enthousiasme vertellen over ontmoetingen onderweg, het duinlandschap en de Slufter die jij ook kent. Dat kan allemaal niet meer en van het idee alleen al moet ik huilen. Vandaag is het weer erger dan gisteren, mam. Hoe moet dat nu verder? Ik kan nauwelijks verdragen dat ik je moet missen. Ik ben ongedurig, weet niet wat te doen. Ik zou moeten wandelen, maar doe het niet. Er is niets. Als ik langs de singel ga lopen, kom ik langs je huisje dat niet meer van jou is. Ik snap niet waarom het verdriet en de wanhoop steeds in volle hevigheid terugkomen, net als het wat beter lijkt te gaan.

Veel liefs,

Tuur

PS: Sinds lange tijd liep ik weer eens door park Bloeyendaal. Hoewel de zon scheen, voelde en zag ik niets. Het enige wat me opviel, was dat alle passanten honden bij zich hadden. Hoewel ik hondenliefhebber ben of was, ergerde ik me daaraan. Vooral omdat het me herinnert aan het Roemeense bijtertje dat in je laatste maanden bij je werd gestald, hoewel je daar helemaal de energie niet meer voor had. Mocht ik depressief zijn, mam, dan is het erger dan ooit, hoewel ik me had voorgenomen het nooit meer te laten gebeuren.

Lieve mam,

Ergens rond 1990 had je een zwarte vriend. Ik vond een brief van hem tussen je spullen. Een bluesmuzikant en hij was een stuk jonger dan jij. Alle kans dat we hem ontmoetten tijdens een festival waar we samen heen gingen in die tijd. Je was gescheiden en in een ‘licht-wilde periode’ aangeland. Zo zag je er ook wel uit met je henna-rode haar en je armbanden om.

 

Keith Dunn heette hij en omdat je nu eenmaal niets voor jezelf mocht hebben, pikte je jongste dochter hem van je af. Kon hij, als echte macho, mooi van twee walletjes eten en je dochter kreeg de bevestiging waar ze een leven lang naar op zoek was. De verhoudingen hersteld: jij moeder en 25 jaar ouder dan zij en ze had gedaan wat je dochters onderling ook deden, elkaars vriendjes inpikken. Daarvan beschuldigen ze elkaar, voor zover ik weet.

Verkrachting
Je mocht echt niets voor jezelf houden. Je jongste dochter zou voortgekomen zijn uit een binnen-huwelijkse verkrachting. Althans, zo verdedig je je tegen Charléne’s beschuldiging dat ze ‘ongewenst kind’ zou zijn. Dat kan waar zijn. In de loop van de jaren claimde je dochter meermaals verkracht te zijn. Altijd door ‘foute vriendjes’. Ik weet er zelfs nog een naam bij en je leed destijds met je dochter mee. Omdat deze beroepsmuzikant hiervoor nooit veroordeeld is, past het mij hier slechts zijn initialen te noemen: HV. Ik geloof dat binnen-relationele verkrachtingen voorkomen. Heel veel zelfs, net als binnen-huwelijkse, zoals jou is overkomen. Alleen denk ik dat je dochter met deze claim vooral de bedoeling had door jou voor ‘vol’ te worden aangezien. Moeder en dochter: beide verkracht door slechte kerels. Zo kon ze eindelijk uit de schaduw van haar oudere zus treden en op gelijke voet met jou komen te staan. Het is niet gelukt: Carine hield levenslang de manipulatieve overhand.

Tot later mam,

Tuur

PS: Voor het eerst lijkt er iets van emotionele afstand naar jou te ontstaan. Ik moet al moeite doen om precies terug te halen wat er in de hospice is gebeurd en als ik eraan denk hoe kwetsbaar je was in het grote hospice-bed met luierbroekje aan en je bleke koppie, dan hoef ik niet meteen weer te huilen. Ik hoop dat dat een goed teken is, maar tegelijk voel ik me er bijna schuldig over. Gisteren keek ik voor het eerst weer de voetbalsamenvattingen.
Vandaag je laatste spulletjes verdeeld: een map vol kindertekeningen voor Carine en een doosje met brieven en twee handleidingen voor brandwachten, geschreven door je vader, waarvan één met de hand. Ik hoop dat je zus Clara, er blij mee is.