Lieve mam,
Hoe moeilijk ook, ga ik proberen je een plek te geven in mijn leven, zodat je steeds bij me blijft en ik toch niet steeds om je moet huilen. Er staat een snelkoppeling op mijn telefoon naar je weblog, zodat ik af en toe het filmpje kan zien waarin je over Joke praat en ik je stem kan horen.
Ik heb op je laptop en mijn computers een profielfoto ingesteld, zodat je steeds even langskomt bij opstarten en er staat een foto van je op mijn beeldscherm. Ik probeer eraan te wennen; hij is mooi. Je staat op de pont naar Culemborg en lacht erop. We hebben hem ook gebruikt op de kennisgeving van je overlijden.
Foto’s maken
Ik zie bij het opschonen van je laptop dat je in 2018 heel veel foto’s hebt gemaakt en erg actief was met scannen van oude familiekiekjes. Je staat zelden op foto’s of film. Je vond jezelf lelijk, zei je, naar ik nu begin te begrijpen vond je jezelf niet goed genoeg; niet de moeite waard om op beeld te worden gezet. Daarom bleef je liever achter de camera. De filmcamera hanteerde je, vooral tussen 2005 en 2014 toen de kleinkinderen nog echt klein waren.
Pluisjes blazen met kleinzoon (filmpje)
Mailwisseling
Af en toe krijg ik iets te zien van jouw mailwisseling met Theo en het spel van aantrekken en afstoten dat vooral van jou uitging. Volgens mij kwam jullie correspondentie na de dood van Bert op gang, ook in 2018. Je zult je wel eenzaam gevoeld hebben na de dood van je voormalige grote liefde en Theo meende zijn kans schoon te zien na het wegvallen van de rivaal met wie hij zich nooit heeft kunnen meten. Behalve dan wat het aantal kinderen betreft dat hij bij je verwekte.
Confronterend
Wat me in de mailwisseling tussen Theo en jou opvalt, is dat jullie volkomen langs elkaar heen schreven, niets van elkaar begrepen en daarvoor ook geen moeite deden. Nergens lees ik de vraag: ‘Hoe bedoel je dat?’, wellicht beiden bang voor een confronterend antwoord, waardoor je zelf ook verantwoordelijkheid zou moeten nemen voor wat er in je huwelijk gebeurd is. Theo komt niet verder dan dat hij je adoreert en de mooiste vrouw ter wereld vindt en dat jij voor altijd zijn onbereikbare liefde bent gebleven. Degene die hij nooit heeft kunnen bezitten of naar zijn hand heeft kunnen zetten: zijn grootste nederlaag in het leven.
Voorbij
Bet en Theo lieten zich beiden uit over jouw hang naar het verleden en stokten bij het cliché dat het ‘voorbij’ is. Blijkbaar bood het verleden met je ouders en toen wij nog klein waren, jou de veiligheid en de afleiding die je in je verdere leven, waarin je ‘vergat’ regie te nemen, hebt gemist.
Schuld
Jij en je oudste dochter zijn altijd blijven vasthouden aan het idee dat alles Theo’s schuld is. Voor je jongste dochter was jij de hoofdschuldige van haar levensongenoegen. Ik vond een screendump waarin zij met het klassieke verwijt kwam dat ze ‘ongewenst kind’ was en dat jij dat eindelijk eens toe moest geven. Ik ben benieuwd wat Outlook straks nog meer laat zien. Ik heb de verwijderde items voor de zekerheid teruggezet naar Postvak In.
Slachtoffer
Jij en je dochters waren in de eerste plaats slachtoffer van elkaar en hielden dat in stand door de verantwoordelijkheid voor het eigen leven te ontlopen. Dat werkt, mits je een ander de schuld van je ongenoegen kunt geven. Je dochters hebben elkaars jeugd verpest. Charléne geeft jou de schuld. Ze hoopte op jouw erkenning door te beweren dat ze, net als jij, op foute mannen valt. Voor jou en Carine lag de schuld bij foute echtgenoten. Zo hielden jullie de frustratie in eigen kring, maar lag de schuld altijd bij een ander. Nu jij er niet meer bent als bliksemafleider en verwijtenvanger, richten je dochters hun verwijten op elkaar en Charléne en Robert ook op mij. Lang zullen ze er niet van genieten, want zo gauw je huisje ontruimd en opgeleverd is aan het Monumentenfonds, blokkeer ik ook Robert definitief.
Tot later mam, je staat er mooi bij op mijn bureaublad.
Veel liefs,
Tuur
PS: Telkens komt weer op mijn netvlies hoe Carine kleine stukjes kers uit je mond moest halen en iets zei als: ‘Doe je mond maar open mam’, zo hulpeloos was je. Dat kende ik alleen uit het verzorgingshuis waar mijn oude vriend Dick woont. Zo praat je tegen de diepst dementerenden: ‘Doe je mond maar open mam, dan kan ik je tanden poetsen’. Je vond kersen altijd zo lekker en je kinderen en kleinkinderen dachten dat ze je er een plezier mee deden in je laatste dagen. Maar je kon niet meer slikken, er alleen nog in stikken misschien. Je had de stukjes netjes in je mond bewaard. Het moet de vooravond voor je dood geweest zijn. Ik vind het zo verschrikkelijk, mam als ik daaraan denk. We wilden je iets geven, kort voor je dood. Uit liefde, maar je kon niet meer aangeven dat je het niet meer kon doorslikken. Net zoals je niet meer om palliatieve sedatie kon vragen of om extra morfine. Je kreeg het wel via een morfinepomp, maar uiteindelijk moest je op eigen kracht sterven. Waarom heb ik niet gezien of begrepen hoe bang je was om dood te gaan, laat staan dat ik geprobeerd heb om je te troosten? Om de hulpeloosheid de laatste dagen van je leven huil ik het meest, en uit schuldgevoel dat ik je niet heb geprobeerd te troosten toen het nog kon. Het is voor alles te laat. Ik kan het alleen in de toekomst beter doen, wanneer er weer iemand overlijdt om wie ik geef. Maar mijn rol zal hoe dan ook veel afstandelijker zijn, dus onvergelijkbaar met jou. Ik hoop niet dat mijn schuldgevoel vanaf nu steeds groter wordt, maar dat is afwachten.